14 mei 2021
Tegenwoordig gaan discussies over nieuwe concepten voor verpakkingen van voeding vooral over duurzaamheid: welke keuzes kunnen we maken om onze impact op het milieu te verlagen en het milieu beter te beschermen tegen ongewenst afval? Het meest voor de hand liggende antwoord lijkt 'minder plastic gebruiken'. Helaas is dit een te eenzijdig beeld. Tim van Caelenberg, Packaging Lead bij Puratos, legt uit waarom duurzame ontwikkeling van verpakkingen van voeding veel breder is dan alleen het elimineren en vervangen van plastic.
De multi dimensionaliteit van duurzaamheid van verpakkingen
Het ontwikkelen en ontwerpen van verpakkingen is een complexe aangelegenheid geworden. Meerdere aspecten van verpakkingsmaterialen en -technologieën moeten worden gecombineerd om tegenwoordig succesvol te zijn, aldus Tim van Caelenberg. Een bijzonder gebied dat de laatste jaren veel aandacht heeft gekregen is duurzaamheid van verpakkingen.
Als het gaat om de milieuaspecten van verpakkingen, is het eerste waar men aan denkt vaak het verminderen of elimineren van plastic. Duurzaamheid gaat echter over veel meer dan dat. "Op dit moment zeggen veel spelers in het veld graag dat het creëren van duurzamere verpakkingen gelijk staat aan het gebruik van minder plastic, maar dat is veel te gemakkelijk en zelfs onjuist. Verpakkingskeuzes moeten altijd gezien worden in relatie tot de producten die beschermd moeten worden. Dat geldt niet alleen voor de keuze van het verpakkingsmateriaal, maar ook voor het verpakkingsontwerp. Denk aan verpakkingsbarrières die de houdbaarheid van producten verlengen, of een passend verpakkingsontwerp dat het mogelijk maakt de verpakking van kleverige levensmiddelen volledig te legen. De meest duurzame keuze houdt rekening met alle relevante aspecten, waaronder het vermijden van verspild voedsel."
Verpakkingsmaterialen: ‘plastic bashing’ is niet de weg vooruit
Er is veel gezegd over duurzame materialen. Het lijkt de norm te zijn geworden om plastic te veroordelen als zijnde slecht voor het milieu. "Onder druk van de publieke opinie en de beelden van de plastic soep willen veel spelers in het veld plastic verbannen. Ze dringen aan op de overstap naar allerlei alternatieven van gecoat papier en karton, met het argument dat dat beter is voor het milieu. Maar dat is te gemakkelijk; papier en gecoat karton kunnen de impact op het milieu van een verpakkings zelfs vergroten! Het kost veel bomen, water en fossiele brandstoffen om deze materialen te produceren. Bovendien wordt papier of karton met een laag polymeer zelden gerecycleerd, en gaat het naar de verbrandingsoven of de stortplaats. Ze zijn zeker niet de heilige graal.
Het is belangrijk dat we ons hiervan bewust zijn en de downstreamverwerking van verpakkingen goed begrijpen. In veel gevallen zit duurzaamheid vol aannames en percepties. Daarom wordt Life Cycle Assessment (LCA), het meten van de milieuvoetafdruk van een product - de totale milieu-impact van een product op ons milieu - steeds belangrijker. LCA omvat parameters zoals koolstofemissies, landgebruik en watergebruik, waardoor het mogelijk wordt goed geïnformeerde beslissingen te nemen over grondstoffen, verwerkingstechnologieën en verpakkingsmaterialen. De gegevens geven echt inzicht in de duurzaamheid van het product."
Focus op het einde van de levensduur
Natuurlijk zijn de problemen van plastic zwerfafval zeer ernstig en moeten ze absoluut worden aangepakt. Maar niet per se door plastic materialen volledig af te wijzen. "Slecht afvalbeheer is hier absoluut het probleem. We moeten ons richten op het einde van de levensduur van producten; op een beter afvalbeheer en door ervoor te zorgen dat gebruikte materialen op de juiste manier kunnen worden gerecycleerd en hergebruikt. Plastic is een zeer interessante grondstof die voedselverspilling veel beter kan voorkomen dan papier of karton, vanwege zijn barrière-eigenschappen. Het is sterk, beschermt kwetsbare producten tijdens het vervoer en beschermt ze tegen besmetting of beschadiging door vocht, vochtigheid, micro-organismen, gassen en licht. Technisch gezien zijn de meeste kunststoffen lichtgewicht materialen, geschikt voor recycling in nieuwe (non-food) toepassingen, waardoor een zekere mate van circulariteit wordt overbrugd. Vanwege strenge eisen inzake voedselveiligheid kunnen primaire verpakkingsmaterialen voor levensmiddelen tegenwoordig alleen worden gedowncycled naar niet-voedingstoepassingen. Flessen in PET vormen daarop een uitzondering."
Recycleren, hergebruiken, verminderen
In de verpakkingsvisie van Puratos staat recycleren hoog in het vaandel. Van Caelenberg: "Wij zijn altijd op zoek naar betere manieren om duurzamer te opereren. Door onze verpakkingsconcepten om te zetten in recycleerbare oplossingen, door in te zetten op poolingsystemen en door de hoeveelheid verpakkingsmateriaal te verminderen om zo onze impact op het milieu te minimaliseren.
Naar onze mening spelen voedselverpakkingen een cruciale rol bij het voorkomen van voedselverspilling, die een veel grotere impact op het milieu heeft dan de verpakking zelf. Wij mogen de verpakking nooit als een aparte identiteit zien; wij zien haar als een zeer functioneel onderdeel van het product. Aanpassing van de verpakking mag nooit leiden tot meer voedselverspilling. Integendeel. Dus als de verpakking niet cruciaal is, zullen we hem niet gebruiken. En als de verpakking absoluut onmisbaar is voor het behoud van de versheid en kwaliteit van een product, kiezen we voor de meest duurzame manier. Onze ambitie is om tegen 2025 volledig recycleerbare of herbruikbare verpakkingsoplossingen te gebruiken."
Manieren zoeken om het recyclagespel op een hoger niveau te brengen
Om haar doelstellingen te bereiken, werkt Puratos samen met universiteiten, onderzoekscentra en industriële partners om manieren te onderzoeken voor meer duurzame verpakkingsoplossingen. Als partner van EIT Food (European Institute of Innovation & Technology), neemt Puratos actief deel aan innovatieprojecten op Europees niveau en internationale studentenuitdagingen op het gebied van verpakkingswetenschap en -technologie. Twee voorbeelden zijn EcoPack (2019) en EmptyAll (2021), waarbij 24 master- en PhD-studenten van 3 Europese universiteiten worden uitgedaagd om nieuwe en innovatieve verpakkingsconcepten te ontwikkelen met een duidelijke link naar duurzaamheid en vermindering van voedselverspilling.
De reikwijdte van beide projecten omvatte:
Ontwikkeling van nieuwe verpakkingsconcepten in B2B en B2C gericht op voedselverspilling; functioneel ontwerp om verpakkingsmaterialen volledig te legen en het verspillen van voedsel te verminderen.
Conceptueel onderzoek naar nieuwe biogebaseerde materialen afkomstig van afvalstromen (bv. suikerrietbagasse en micella van paddenstoelen) voor harde verpakkingstoepassingen zoals trays en emmers.
Plastic materialen die worden gebruikt voor rekken en krimpen, zoals bundelkrimpen en pallet stretch banden, opnieuw bekijken.
Ondersteuning van deze nieuwe ideeën en concepten met businessplannen op hoog niveau, bevoorradingslocaties en potentiële toeleveringsroutes.
Multidisciplinaire teams van vier studenten ontwikkelden op oplossingen gebaseerde prototypes en een business case over uitdagingen die door industriële partners werden aangedragen. Deskundigen uit de verpakkingsindustrie, de detailhandel en de academische wereld fungeren als adviseurs om de ontwikkeling van valide en realistische oplossingen te waarborgen. Beide projecten resulteerden in nieuwe verpakkingsleads voor zowel B2B als B2C en ook de oprichting van verschillende start-ups wordt overwogen.
Maatschappelijke duurzaamheid
Door onze grote aandacht voor de milieuaspecten van verpakkingen worden maatschappelijke of ethische aspecten gemakkelijk vergeten. Het essentieel om na te gaan in welke omstandigheden materialen werden geproduceerd. Zijn de werkomstandigheden bij onze leveranciers in overeenstemming met de ethische eisen van Puratos? Worden er correcte lonen betaald op leveranciersniveau? Maar het gaat ook om de afweging tussen landgebruik voor voedsel of voor de verpakking.
Van Caelenberg: "Spelers in food en non-food zijn geneigd om bio gebaseerde plastics te gebruiken die zijn afgeleid van suikerriet en claimen dat het een duurzame keuze is. Dat is gedeeltelijk waar: op de schaal van milieu-impact vermindert het zeker je voetafdruk. Maar op het ethische niveau van duurzaamheid kunnen over deze keuze enkele bedenkingen worden gemaakt. Suikerriet, de belangrijkste bron van bio gebaseerde polyethyleen materialen, wordt verbouwd in arme regio's in Zuid-Amerika, voornamelijk Brazilië, waar het ook gebruikt had kunnen worden als voedselbron voor de lokale samenleving. Dit is een potentieel tegenstrijdige situatie, die aantoont dat de eerste generatie bio gebaseerde materialen niet noodzakelijk de meest 'duurzame' oplossing is in de breedste zin van het woord. Bij Puratos richten we ons vooral op manieren om tweede en derde generaties bio gebaseerde materialen te gebruiken, door nevenstromen van gewassen te valoriseren of door algentechnologie te gebruiken om biopolymeren te produceren."
Economische duurzaamheid
Last but not least spelen ook economische aspecten een grote rol bij duurzame voedselverpakkingen. Zolang de duurzame keuze de duurste is, zal het geen mainstream worden. "Duurzaam verpakken staat hoog op de verlanglijst van veel bedrijven en consumenten, maar lang niet iedereen is bereid er vandaag een hogere prijs voor te betalen. Om een verantwoord prijsniveau te bereiken voor duurzame verpakkingsoplossingen, gelijk aan andere materialen, hebben we schaalvergroting nodig. En voor schaalvergroting moeten we een stabiel draagvlak in de industrie creëren. Daarom moeten vooraf intrabedrijfs- of sectorale afspraken worden gemaakt over de ontwikkeling en commercialisering van nieuwe verpakkingsmaterialen. Puratos stimuleert duurzaamheidsinitiatieven in haar sectororganisaties en werkt maximaal samen met partners in verschillende cross academisch-industriële consortia om een 'duurzame' impact te creëren in zijn waardeketen."
In de visie van Puratos zijn duurzame voedselverpakkingen uiterst belangrijk voor de toekomst van onze planeet. Naast voedselverpakking kijken we naar vele andere gebieden om duurzamer te werken. Ontdek wat we doen om koolstofneutraal te worden in 2025, en wat we doen om volledige controle te hebben over ons watergebruik.
Over EIT Food
EcoPack en EmptyAll zijn projecten die worden ondersteund door EIT Food (European Institute of Innovation & Technology). EIT Food is Europa's toonaangevende initiatief voor voedselinnovatie en werkt aan een duurzamer, gezonder en betrouwbaarder voedselsysteem.
Het initiatief bestaat uit een innovatiegemeenschap van belangrijke spelers uit de industrie in heel Europa, bestaande uit meer dan 90 partnerorganisaties en meer dan 50 start-ups uit 16 EU-lidstaten. Het is een van de kennis- en innovatiegemeenschappen (KIG) die zijn opgericht door het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT), een onafhankelijk EU-orgaan dat in 2008 is opgericht om innovatie en ondernemerschap in heel Europa te bevorderen.
EIT Food wil nauw samenwerken met consumenten om nieuwe, op kennis en technologie gebaseerde producten en diensten te ontwikkelen die uiteindelijk een gezondere en duurzamere levensstijl voor alle Europese burgers zullen opleveren.
U kunt EIT Food volgen via www.eitfood.eu of via sociale media: Twitter, Facebook, LinkedIn, YouTube of Instagram.
